PMSSY Yojana 2026: કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળ (Union Cabinet) દ્વારા તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જેમાં નેશનલ સોશિયલ આસિસ્ટન્સ પ્રોગ્રામ (NSAP) નું પુનર્ગઠન કરીને તેનું નવું નામ પ્રધાનમંત્રી સામાજિક સહાયતા યોજના (PMSSY) રાખવામાં આવ્યું છે. આ યોજના અંતર્ગત વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ થી ૨૦૩૦-૩૧ સુધીના ૫ વર્ષના સમયગાળા માટે કુલ ₹૫૩,૪૨૮ કરોડનું જંગી નાણાકીય ભંડોળ ફાળવવામાં આવ્યું છે. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતના તમામ ૩૬ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના આશરે ૩.૨૦ કરોડ પાત્ર લાભાર્થીઓને નોન-કોન્ટ્રિબ્યુટરી પેન્શન અને સામાજિક સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડવાનો છે. ભારતીય બંધારણના રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો (DPSP) ના અનુચ્છેદ ૪૧ હેઠળ વૃદ્ધાવસ્થા, માંદગી, દિવ્યાંગતા અને જરૂરિયાતમંદ પરિસ્થિતિમાં જાહેર સહાય પૂરી પાડવાના હેતુથી આ કલ્યાણકારી યોજના લાગુ કરવામાં આવી છે.
| વિગતો | માહિતી |
| યોજનાનું નવું નામ | પ્રધાનમંત્રી સામાજિક સહાયતા યોજના (PMSSY) |
| યોજનાનું જૂનું નામ | નેશનલ સોશિયલ આસિસ્ટન્સ પ્રોગ્રામ (NSAP) |
| નોડલ મંત્રાલય | ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગ, ભારત સરકાર (MoRD) |
| કુલ નાણાકીય ફાળવણી | ₹૫૩,૪૨૮ કરોડ |
| યોજનાનો સમયગાળો | ૫ વર્ષ (૨૦૨૬-૨૭ થી ૨૦૩૦-૩૧) |
| અંદાજિત લાભાર્થીઓ | આશરે ૩.૨૦ કરોડ પાત્ર નાગરિકો |
યોજના શું છે?
આ કેન્દ્ર સરકારના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા સંચાલિત એક વ્યાપક સામાજિક સહાયતા અને પેન્શન યોજના છે. આ ૧૦૦% કેન્દ્ર પુરસ્કૃત (Centrally Sponsored Scheme) યોજના છે, જેનો અર્થ એ છે કે સમગ્ર દેશમાં સહાયનું સમાન બેઝલાઇન ધોરણ જાળવી રાખવા માટે કેન્દ્ર સરકાર સંપૂર્ણ આર્થિક ભંડોળ પૂરું પાડે છે. આ છત્ર યોજના (Umbrella Scheme) ખાસ કરીને એવા પરિવારો માટે બનાવવામાં આવી છે જેઓ ગરીબી રેખા હેઠળ (BPL) જીવે છે અથવા રાજ્ય દ્વારા નક્કી કરાયેલ વંચિતતાના માપદંડો હેઠળ આવે છે. આ યોજના દ્વારા વૃદ્ધો, વિધવાઓ અને દિવ્યાંગ નાગરિકોને સીધી આર્થિક સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.
| વિગત | માહિતી |
| ભરતી / યોજનાનું નામ | PMSSY Scheme 2026 |
| સંસ્થા / વિભાગ | ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય (MoRD) |
| ફંડિંગ મોડેલ | ૧૦૦% કેન્દ્રીય સહાય (Centrally Sponsored Scheme) |
| લક્ષિત લાભાર્થીઓ | BPL અથવા રાજ્ય-સૂચિત વંચિત વર્ગના પરિવારો |
| સહાયનો પ્રકાર | માસિક પેન્શન, એકમકલમી સહાય અને અન્નપૂર્ણા સહાય |
મહત્વની તારીખ
ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા નવી ઓપરેશનલ ગાઈડલાઈન્સ (માર્ગદર્શિકા) અને સુધારેલી રાજ્યવાર લાભાર્થી મર્યાદાઓ બહાર પાડવા માટે ૩ મહિનાનો સમયગાળો નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ માર્ગદર્શિકા બહાર પડ્યા બાદ રાજ્યના પોર્ટલ અને ગ્રામ પંચાયતો મારફતે નવી અરજીઓ સ્વીકારવાની પ્રક્રિયા શરૂ થશે. વધુમાં, જો વાર્ષિક વેરિફિકેશન (ઓડિટ) દરમિયાન કોઈ પાત્ર લાભાર્થીનું નામ યાદીમાંથી રદ કરવામાં આવે, તો તેમને ફરીથી નામ ઉમેરવા માટે ૧૫ દિવસની ઔપચારિક અપીલ વિન્ડો આપવામાં આવે છે.
| વિગતો | તારીખ / સમયમર્યાદા |
| ગાઈડલાઈન્સ બહાર પાડવાની સમયમર્યાદા | ૩ મહિનાની અંદર |
| વાર્ષિક ઓડિટ સામે અપીલનો સમયગાળો | ૧૫ દિવસ |
| યોજના અમલીકરણ વર્ષ | ૨૦૨૬–૨૭ થી ૨૦૩૦–૩૧ |
| અરજી શરૂ થવાની ચોક્કસ તારીખ | આ અંગેની માહિતી આપવામાં આવેલી વિગતોમાં ઉપલબ્ધ નથી. |
| અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ | આ અંગેની માહિતી આપવામાં આવેલી વિગતોમાં ઉપલબ્ધ નથી. |
પોસ્ટનું નામ અને જગ્યાઓની સંખ્યા (લાભાર્થી ઘટકો)
આ યોજના અંતર્ગત દેશભરના ૩૬ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી અંદાજે ૩.૨૦ કરોડ પાત્ર લાભાર્થીઓને આવરી લેવામાં આવનાર છે. જૂની યોજનાઓનું પુનર્ગઠન કરીને તેને પાંચ મુખ્ય ઘટકોમાં વહેંચવામાં આવી છે.
| ક્રમ | ઘટક / યોજનાનું નામ | લાભાર્થી વર્ગ |
| 1 | પ્રધાનમંત્રી વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન યોજના (અગાઉ IGNOAPS) | પાત્ર વરિષ્ઠ નાગરિકો |
| 2 | પ્રધાનમંત્રી વિધવા પેન્શન યોજના (અગાઉ IGNWPS) | પાત્ર વિધવા મહિલાઓ |
| 3 | પ્રધાનમંત્રી દિવ્યાંગજન પેન્શન યોજના (અગાઉ IGNDPS) | ૪૦% કે તેથી વધુ દિવ્યાંગતા ધરાવતી વ્યક્તિઓ |
| 4 | પ્રધાનમંત્રી પરિવાર લાભ યોજના (અગાઉ NFBS) | મુખ્ય કમાનાર વ્યક્તિનું અવસાન થતાં પરિવારને |
| 5 | અન્નપૂર્ણા યોજના | કેશ પેન્શન ન મેળવતા વરિષ્ઠ નાગરિકો |
પગાર ધોરણ (સહાયની રકમ)
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાભાર્થીઓ માટે માસિક સહાય (પેન્શન) બેઝલાઇન તરીકે નક્કી કરવામાં આવી છે. Rights of Persons with Disabilities (RPwD) Act, 2016 ની કલમ ૨૪ મુજબ, દિવ્યાંગ પેન્શન અન્ય પેન્શન કરતાં ૨૫% વધુ હોવું ફરજિયાત છે. આ ઉપરાંત, કેન્દ્રની આ બેઝલાઇન રકમ પર વિવિધ રાજ્ય સરકારો પોતાના સ્તરે ₹૫૦૦ થી લઈને ₹૨,૦૦૦ સુધીનું વધારાનું પૂરક પેન્શન (Top-up) ઉમેરીને ચૂકવે છે.
| યોજના | કેન્દ્રીય બેઝલાઇન પેન્શન / સહાય |
| પ્રધાનમંત્રી વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન યોજના | ૬૦-૭૯ વર્ષ: ₹૨૦૦/માસિક, ૮૦+ વર્ષ: ₹૫૦૦/માસિક |
| પ્રધાનમંત્રી વિધવા પેન્શન યોજના | ૪૦-૭૯ વર્ષ: ₹૩૦૦/માસિક, ૮૦+ વર્ષ: ₹૫૦૦/માસિક |
| પ્રધાનમંત્રી દિવ્યાંગજન પેન્શન યોજના | ૦-૭૯ વર્ષ: ₹૩૭૫/માસિક, ૮૦+ વર્ષ: ₹૬૨૫/માસિક |
| પ્રધાનમંત્રી પરિવાર લાભ યોજના | મુખ્ય કમાનાર વ્યક્તિના અવસાન પર ₹૨૦,૦૦૦ એકમકલમી સહાય |
| અન્નપૂર્ણા યોજના | પ્રતિ માસ ૧૦ કિલો મફત અનાજ |
પસંદગી પ્રક્રિયા
આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે લાભાર્થીઓની ઓળખ અને વાર્ષિક ચકાસણી (Annual Verification) ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગ્રામ પંચાયતો અને શહેરી વિસ્તારોમાં અર્બન લોકલ બોડીઝ (ULBs) મારફતે કરવામાં આવે છે. પસંદગી પામેલા લાભાર્થીઓને ૯૪% થી વધુ ચુકવણી ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) ના માધ્યમથી સીધી તેમના આધાર-સીડેડ બેંક અથવા પોસ્ટલ એકાઉન્ટમાં જમા કરવામાં આવે છે.
| ક્રમ | પસંદગીનો તબક્કો |
| 1 | ગ્રામ પંચાયત અથવા ULB દ્વારા અરજીની ચકાસણી અને લાભાર્થીની ઓળખ |
| 2 | વાર્ષિક ઓડિટ અને વેરિફિકેશન (જો નામ રદ થાય તો ૧૫ દિવસમાં અપીલ) |
| 3 | આધાર-સીડેડ બેંક કે પોસ્ટ ખાતામાં DBT મારફતે સીધી સહાય |
વય મર્યાદા
યોજનાના વિવિધ ઘટકો માટે અલગ-અલગ વય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. આમાં સૌથી મોટો સુધારો દિવ્યાંગ પેન્શનમાં કરવામાં આવ્યો છે, જ્યાં અગાઉની ૧૮ વર્ષની લઘુત્તમ વય મર્યાદા સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવી છે, જેથી હવે દિવ્યાંગ વ્યક્તિ જન્મથી જ (૦ વર્ષથી) સહાય માટે પાત્ર ગણાશે.
| વિગતો | વય મર્યાદા |
| વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન | લઘુત્તમ ૬૦ વર્ષ |
| વિધવા પેન્શન | લઘુત્તમ ૪૦ વર્ષ |
| દિવ્યાંગજન પેન્શન | ૦ વર્ષ (જન્મથી) થી ૭૯ વર્ષ (ત્યારબાદ ૮૦+ માટે અલગ રકમ) |
| પરિવાર લાભ યોજના | મૃત્યુ પામનાર મુખ્ય કમાનાર વ્યક્તિની ઉંમર ૧૮ થી ૫૯ વર્ષ |
પાત્રતા અને જરૂરી દસ્તાવેજો (શૈક્ષણિક લાયકાત અને અનુભવ)
આ યોજના માટે કોઈ શૈક્ષણિક લાયકાત કે અનુભવની જરૂર નથી. પ્રાથમિક શરત એ છે કે પરિવાર ગરીબી રેખા હેઠળ (BPL) હોવો જોઈએ. દિવ્યાંગ પેન્શન માટે મોટો ફેરફાર કરાયો છે, જેમાં દિવ્યાંગતાની મર્યાદા ૮૦% થી ઘટાડીને ૪૦% બેંચમાર્ક દિવ્યાંગતા કરવામાં આવી છે. અરજી કરવા માટે નીચે મુજબના દસ્તાવેજો રજૂ કરવાના રહેશે.
| વિગતો | જરૂરી દસ્તાવેજો અને પાત્રતા |
| ઓળખ અને ઉંમરનો પુરાવો | આધાર કાર્ડ (Aadhaar Card), વોટર આઈડી (Voter ID) અથવા જન્મનો દાખલો |
| આવક / આર્થિક સ્થિતિ | BPL રેશન કાર્ડ, SECC પુરાવો અથવા રાજ્ય દ્વારા માન્ય આવકનો દાખલો |
| દિવ્યાંગ પેન્શન માટે | UDID કાર્ડ અથવા મેડિકલ બોર્ડનું ૪૦% દિવ્યાંગતાનું પ્રમાણપત્ર |
| બેંકની વિગતો | DBT માટે આધાર-સીડેડ (Aadhaar seeded) બેંક પાસબુકની નકલ |
| વિધવા / પરિવાર લાભ માટે | પતિનું અથવા મુખ્ય કમાનાર વ્યક્તિનું મરણ પ્રમાણપત્ર (Death Certificate) |
અરજી ફી
સરકારના ડાયરેક્ટ ઓનલાઇન પોર્ટલ મારફતે અરજી કરવા માટે કોઈ ફી લાગુ પડતી નથી. જોકે, જે અરજદારો ઓનલાઇન સુવિધા ધરાવતા નથી, તેઓ કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC) નો ઉપયોગ કરી શકે છે, જ્યાં દસ્તાવેજો અપલોડ કરવા માટે મામૂલી ચાર્જ (Nominal fee) ચૂકવવાનો રહે છે.
| વિગતો | માહિતી |
| અરજી ફી (ડાયરેક્ટ ઓનલાઇન) | નિઃશુલ્ક |
| CSC મારફતે અરજી ફી | VLEs દ્વારા દસ્તાવેજો અપલોડ કરવા માટે મામૂલી ચાર્જ (Nominal fee) |
| Payment Method | CSC કેન્દ્ર પર રોકડ / અન્ય પદ્ધતિ |
અરજી પ્રક્રિયા
આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન એમ બંને માધ્યમથી અરજી કરી શકાય છે. લાભાર્થીઓ નીચે દર્શાવેલ ૩ રીતોમાંથી કોઈપણ એક માધ્યમથી અરજી કરી શકે છે:
૧. ડાયરેક્ટ સેન્ટ્રલ પોર્ટલ્સ (ઓનલાઇન):
- NSAP નેશનલ પોર્ટલ: સીધી વેબસાઇટ પર જઈને અરજી કરી શકાય છે.
- UMANG પ્લેટફોર્મ (Web/App): મોબાઇલ નંબર અને OTP દ્વારા લોગીન કરો. “NSAP” સર્ચ કરી “Apply Online” પસંદ કરો. અરજદાર અને બેંકની વિગતો ભરીને ફોટો તથા પુરાવા અપલોડ કરી સબમિટ કરો.
- myScheme પોર્ટલ: અહીં અરજદાર પોતાની ઉંમર અને આવકની લાયકાત ચકાસીને સીધા અરજી ફોર્મ પર જઈ શકે છે.
૨. સ્ટેટ-લેવલ પોર્ટલ્સ:
રાજ્ય સરકારના ટોપ-અપ પેન્શન માટે કેટલાક રાજ્યો પોતાના પોર્ટલ પરથી અરજી માંગે છે.
- ગુજરાત: ડિજિટલ ગુજરાત પોર્ટલ (Digital Gujarat Portal) પર વૃદ્ધ સહાય અને દિવ્યાંગ સહાય સર્વિસ મારફતે.
- ઉત્તર પ્રદેશ: sspy-up.gov.in
- મહારાષ્ટ્ર: આપલે સરકાર પોર્ટલ (Aaple Sarkar Portal)
- રાજસ્થાન: SSO / SSP પોર્ટલ
૩. ઓફલાઇન / આસિસ્ટેડ રૂટ:
- કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSCs) / જન સેવા કેન્દ્ર: ગામડામાં VLEs મારફતે સામાન્ય ફી આપીને ફોર્મ ભરાવી શકાય છે.
- સ્થાનિક કચેરીઓ: ગ્રામીણ વિસ્તારમાં ગ્રામ પંચાયત કચેરી અથવા તાલુકા વિકાસ અધિકારી (TDO) ને, અને શહેરી વિસ્તારમાં વોર્ડ ઓફિસ અથવા અર્બન લોકલ બોડી (ULB) માં ફિઝિકલ ફોર્મ જમા કરાવી શકાય છે.
| વિગતો | અરજી પ્રક્રિયાની માહિતી |
| ઓનલાઇન પદ્ધતિ | NSAP પોર્ટલ, UMANG એપ, myScheme પોર્ટલ અને Digital Gujarat પોર્ટલ |
| ઓફલાઇન પદ્ધતિ | CSC કેન્દ્રો, જન સેવા કેન્દ્રો, ગ્રામ પંચાયત, TDO અથવા વોર્ડ ઓફિસ (ULB) |
| UMANG એપની રીત | OTP થી લોગીન > NSAP સર્ચ > વિગતો અને ડોક્યુમેન્ટ્સ અપલોડ > સબમિટ |
મહત્વની લિંક
લાભાર્થીઓ નીચે દર્શાવેલી સત્તાવાર ઓનલાઇન વેબસાઇટ્સ અને રાજ્યના પોર્ટલ મારફતે સીધી અરજી કરી શકે છે.
| લિંક | માહિતી |
| NSAP National Portal | nsap.dord.gov.in |
| UMANG Portal | UMANG NSAP Service Portal |
| myScheme Portal | myScheme – NSAP Pension Directory |
| Digital Gujarat Portal | ગુજરાતના લાભાર્થીઓ માટે (વૃદ્ધ / દિવ્યાંગ સહાય સર્વિસ) |
| અન્ય રાજ્યોના પોર્ટલ | યુપી (sspy-up.gov.in), મહારાષ્ટ્ર (Aaple Sarkar), રાજસ્થાન (SSO/SSP) |
